“Cơn bão” lạm phát luôn chờ dịp đổ bộ khi có cơ hội

Lục Kiếm (SM) – Thuật ngữ “lạm phát” (inflation) bắt nguồn từ một thuật ngữ Latin “inflare”, có nghĩa là “thổi phồng”. Lần đầu tiên nó được dùng để chỉ “sự gia tăng lượng tiền” vào năm 1838. Ngày nay, các nhà kinh tế vẫn còn tranh cãi về lạm phát, nhưng đều đồng ý rằng đó là sự gia tăng giá cả hàng hóa liên tục còn giá trị đồng tiền thì suy giảm. Và quả thật, từ khi “phát hiện” lạm phát, nó như “cơn bão” thường trực hoành hành mỗi khi có cơ hội.


Ảnh minh họa: aspectwealthadvisers.com.au

“Hình thù” của lạm phát

Tỷ lệ lạm phát là tốc độ tăng mặt bằng giá của nền kinh tế, cho thấy mức độ biến đổi suy giảm của nền kinh tế. Nếu tỷ lệ lạm phát trong năm tới là 2% thì có nghĩa là 1 USD năm nay sẽ tương đương 1,02 USD vào năm sau. Một ví dụ cụ thể hơn là bộ phim kinh điển Cleopatra (1963) tiêu tốn 44 triệu USD của các nhà sản xuất, nhưng nếu tính theo giá trị đồng tiền này ở thời điểm hiện tại (2015) thì người ta sẽ tốn khoảng 300 triệu USD để làm bộ phim này.

Hầu hết chính phủ các nước phát triển như Mỹ đều cố gắng giữ tỷ lệ này ở mức 2-4%, trong khi ở Việt Nam, do lạm phát thường xuyên ở mức cao (thường cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP), nên khi tỷ lệ xuống 5% là đã rất “nỗ lực”. Nhưng con số này đang khiến Việt Nam nửa vui nửa buồn. Vui vì không mất quá nhiều tiền cho việc chi tiêu, nhưng buồn vì điều này phản ánh sức mua thấp, doanh nghiệp lao đao, kinh tế cũng trở nên “vàng vọt”.

Nhập khẩu vàng và bạc từ Thế giới mới đã khiến lạm phát lan rộng ở châu Âu từ thế kỷ 15-17. Khi vàng đã được sử dụng như tiền tệ, lạm phát vẫn có thể xảy ra nếu chính phủ pha loãng vàng với các kim loại như bạc, đồng hoặc chì để tăng cung tiền. Khi giá trị của mỗi đồng tiền giảm, người tiêu dùng sẽ cần nhiều tiền hơn để mua hàng hóa, dịch vụ. Và điều này lại tác động trở lại khiến chính phủ gia tăng cung tiền.

Lạm phát và “những người bạn”

Lạm phát và chiến tranh có mối quan hệ rất thần kỳ. Siêu lạm phát xảy ra ở Đức vào năm 1920 dẫn đến tình trạng bất ổn xã hội khủng khiếp. Sức mua đồng tiền quá thấp đến độ đồng tiền Mark của Đức thậm chí còn chẳng bằng một thanh củi. Người Do Thái bị đổ lỗi và đây cũng trở thành một trong cái cớ để đế quốc Đức phát động Chiến tranh. Lạm phát quá cao cũng là nguyên nhân dẫn đến các cuộc nội chiến ở La Mã cổ đại. Lạm phát trở thành nguyên nhân gây chiến, và rồi chính chiến tranh cũng là nguyên nhân gây ra lạm phát khủng khiếp. Sau khi Thế chiến thứ hai kết thúc, Hungary trở thành nước giữ kỷ lục về tốc độ tăng lạm phát hàng tháng: 41.900 nghìn tỷ phần trăm (tháng 7/1946), điều đó có nghĩa là, cứ sau 13,5 tiếng là giá cả hàng hóa lại tăng lên gấp đôi. Ngày nay, dưới sự nỗ lực của các chính phủ, lạm phát đã không còn gây sốt đến mức độ người ta phải vác súng đi bắn nhau nữa, nhưng lạm phát quá cao hoặc quá thấp đều gây ra các thảm kịch về kinh tế và khiến phòng họp của nhà lãnh đạo chẳng khác gì chiến trường.

Ngay cả nước Mỹ cũng không tránh khỏi số phận này. Hầu hết những lần lạm phát mạnh tại Hoa Kỳ trong thế kỷ 20 đều có liên hệ tới chiến tranh, chẳng hạn thời kỳ nội chiến hay Thế chiến I. Thế nên, mới có cách nói ví von “lạm phát chiến tranh”“lạm phát hòa bình”. Chỉ có một trường hợp ngoại lệ xảy ra vào thời kỳ Cách mạng. “Tiền Lục Ðịa” (Continental) – đơn vị tiền tệ do Quốc Hội Lục Ðịa phát hành – đã bị mất giá trầm trọng đến nỗi người dân Mỹ phải chua chát bình phẩm: “Not worth a Continental” (Vô giá trị!)

Năm 1974, Tổng thống Mỹ khi ấy là Gerald Ford đã tuyên bố rằng lạm phát là “kẻ thù số một” và kêu gọi dân Mỹ chống lạm phát bằng cách đeo “nút khẩu hiệu” có ba chữ WIN (Whip Inflation Now: Đập tan lạm phát ngay bây giờ!). Thứ mà nước Mỹ thu hoạch được từ hành động này là gì: Chẳng gì cả! Mà thậm chí còn tốn chi phí cho việc in ấn. Người dân Mỹ đã chế nhạo khẩu hiệu này, thậm chí còn đeo ngược để nó thành “NIW” (tức là Need Immediate Money: Cần tiền ngay bây giờ!).

Bệnh tật và lạm phát cũng có mối liên hệ. Nạn dịch hạch hoành hành ở châu Âu đã khiến 30-40% dân số thiệt mạng, làm giảm cung lao động, buộc các ông chủ đất phải tăng tiền lương, và do đó làm tăng chi phí sản xuất. Một ông chủ có thể thu hút nhiều lao động, có nghĩa là những vùng đất khác bị bỏ hoang vì không có người sản xuất, do đó làm giảm cung lương thực, gây mất cân bằng. Điều này được chuyển vào giá hàng hóa, gây ra lạm phát mạnh vào những năm 1370. Lạm phát cao làm giảm giá trị tiền lương của người lao động, do đó, dù được trả nhiều hơn, đồng lương vẫn không đủ để họ tăng sức mua hàng hóa, dịch vụ. Chính phủ các nước châu Âu đã phải ra điều luật cấm người nông dân chuyển từ ông chủ này sang ông chủ khác, nhưng mức lương hấp dẫn hơn giữa lúc giá cả hàng hóa tăng cao vẫn khiến cho rất nhiều nông dân tìm cách trốn chạy, mặc dù biết hình phạt là cực kỳ nghiêm khắc. Nhưng áp dụng hình phạt lại chỉ càng khiến nguồn cung lao động thêm căng thẳng, những người nông dân không thể đổi chủ trở nên tức giận, và những bức bối dồn nén đó đã làm bùng nổ các cuộc nổi dậy của giới lao động.

Ngày nay, lạm phát cao vẫn tiếp tục ám ảnh nhiều quốc gia. Đất nước đầu tiên có siêu lạm phát trong thế kỷ 21 là Zimbabwe. Năm 2008, một ổ bánh mì ở nước này có giá… 1,6 nghìn tỷ Zimbabwe đô la. Các quan chức đổ lỗi cho giá lương thực toàn cầu và lệnh trừng phạt quốc tế. Tuy nhiên, những lập luận kiểu này rất khó thuyết phục, bởi Zimbabwe không phải là nước duy nhất chịu ảnh hưởng của sự tăng giá toàn cầu. Bên cạnh đó, “tiên trách kỷ, hậu trách nhân”, cũng phải có nguyên nhân từ chính nội bộ nước này mới có cớ để quốc tế trừng phạt được. Với mức độ lạm phát kinh hoàng đó, chính phủ Zimbabwe đã phải in ra đồng tiền có mệnh giá khủng nhất thế giới: 14 số 0, tức là 100.000 tỷ. Mới đây, lạm phát tiếp tục trở thành mối quan tâm của người dân Việt Nam sau nhiều tháng CPI tăng âm hoặc tăng thấp nhờ việc tăng giá xăng dầu và điện. Dĩ nhiên, chưa đủ để gây ra siêu lạm phát như Zimbabwe, nhưng cũng đủ để khiến cuộc sống hàng ngày thêm một phần đè nén.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s