Phong trào chống đối “vì môi trường” ngày càng mạnh ở Việt Nam

Phương Thảo dịch (VNTB) – Trong bài viết về “Phong trào chống đối ‘vì môi trường’ ngày càng mạnh ở Việt nam”, Davvid Hutt nhận định rằng “các nguyên nhân về môi trường đã đoàn kết các nhà hoạt động xã hội Việt Nam không phân biệt nơi chốn, giai cấp và lý tưởng, một sự hội tụ mạnh mẽ về mặt chính trị mà Đảng Cộng sản cầm quyền đang phải vật lộn để chấm dứt”.

� Xem thêm: Ô nhiễm môi trường xảy ra khắp nơi.

Mối quan tâm về môi trường liên kết mọi người

Theo David Hutt, những người hiện đang liên kết để đấu tranh bất chấp nơi ở, tầng lớp, và lý tưởng đều có chung một động lực là đấu tranh vì môi trường trong bối cảnh nhà cầm quyền đang tiến hành các cuộc đàn áp chống lại các nhà hoạt động ngày càng đậm nét.

Nhiều cuộc biểu tình trên toàn quốc diễn ra trong những năm gần đây khi dân chúng nhận thức được việc nhà nước thiếu can thiệp hoặc không hành động gì  đối với những sự cố và dự án gây tổn hại tới môi trường. Phải kể đến cuộc biểu tình đầu những năm 2000 chống lại khai thác Bauxite ở Tây nguyên với việc đe doạ huỷ hoại môi trường và được đưa vào các khu vực nhạy cảm có thể gây ra mối đe doạ cho an ninh ở Tây nguyên với làn sóng công nhân Trung quốc.

Lòng yêu môi trường của người dân được thể hiện rõ ràng hơn bao giờ hết vào năm ngoái  khi nhà máy thép Đài Loan xả ra hàng tấn chất thải độc hại xuống biển, gây ô nhiễm gần 200 km bờ biển miền Trung  và làm cho cá chết hàng loạt. Được xem là thảm hoạ môi trường tồi tệ nhất của đất nước, vụ việc đã dấy lên một số cuộc biểu tình lớn nhất trong bốn thập niên của chế độ cộng sản.

Một báo cáo của chính phủ cho thấy sự cố xả thải ảnh hưởng ít nhất 200.000 người, mặc dù con số gián tiếp bị ảnh hưởng có thể cao hơn nhiều. Mặc dù Formosa đã cam kết bồi thường 500 triệu USD và thêm 350 triệu USD để cải thiện xử lý chất thải nhưng nhiều khu vực ven biển miền Trung vẫn chưa hồi phục.

Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Oregon Tường Vũ cho biết: “Trường hợp Formosa cho thấy chính phủ đã tham nhũng, thiếu năng lực và hoàn toàn vì lợi ích nước ngoài.”

Sự phản ứng dữ dội đối với việc chậm trễ phản ứng ban đầu của nhà nước mạnh đến nỗi nhà báo độc lập Huỳnh Ngọc Chênh dự đoán chế độ đã đạt đến “điểm chết.” Mặc dù chính phủ đã nỗ lực duy trì trật tự, các nhà hoạt động xã hội đã trở nên mạnh dạn hơn và kết nối tốt hơn, kể cả trên phương tiện truyền thông.

Theo tác giả bài viết, trước đây, hầu hết những người chỉ trích chính phủ có xu hướng tập trung vào các nguyên nhân riêng: công nhân thành lập các công đoàn độc lập; các nhà tự do đô thị thì vì dân chủ; dân quê về tịch thu đất đai của nhà nước. Tuy nhiên, điều này hiện đang thay đổi vì các nhà hoạt động đơn lẻ đang cùng nhau tạo ra một liên minh thống nhất chống lại những thiệt hại về môi trường.

Một nhà bảo vệ nhân quyền ở Hà Nội nói rằng sự cố Formosa đã giúp thiết lập mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa các nhà hoạt động xã hội có cùng tư tưởng. Nông dân nông thôn và người lao động đổi lại bây giờ đi đến các thành phố để tham gia các khoá đào tạo xã hội dân sự và các cuộc gặp mặt xã hội. “Tất cả mọi người đều chịu ảnh hưởng của môi trường”, một nhà hoạt động cho biết, “vì vậy tất cả mọi người hoạt động cùng nhau.”

Nhà nước bất lực trước hiểm hoạ môi trường

Trên thực tế, thủ đô Hà Nội hiện nay đang ở dưới đám mây khói nhiều năm nay. Phía Nam, nếu mực nước biển tăng 26 centimet trong ba thập kỷ tới như Liên Hợp Quốc hiện dự đoán, thì gần 70% thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế của Việt Nam, sẽ bị ngập lụt nghiêm trọng. Ngân hàng Phát triển Châu Á liệt kê thành phố này là một trong mười nơi dễ bị lụt nhất trên thế giới.

Theo ước tính của chính phủ Việt Nam thì 1/3 đồng bằng sông Cửu Long, “vựa lúa” của cả nước sẽ bị chìm trong vài thập kỷ tới nếu mực nước biển tiếp tục tăng. Đã có những báo cáo sơ bộ về “người tị nạn biến đổi khí hậu” từ khu vực này chuyển đến các trung tâm đô thị phía Nam.

Phần lớn điều này nằm ngoài sự kiểm soát của chính phủ; còn các vấn đề khác thì không. Vào năm 2015, chính phủ phát hiện một số làng có tỷ lệ ung thư cao, đặc biệt là do ô nhiễm chì trong nguồn cung cấp nước. Thật vậy, tờ The Economist gần đây tường trình rằng có tới hai phần ba lượng nước thải công nghiệp chảy vào sông hồ.

Nhưng ngay cả khi chính phủ muốn thay đổi môi trường, họ sẽ gặp phải những khó khăn về đổi mới cơ cấu –  sự phân cấp quyền lực.

Do đó, chính phủ trung ương đã phải vật lộn để ngăn chặn các hoạt động gây hại cho môi trường như nạn phá rừng ở cấp địa phương. “Các nhà chiến đấu khói ở Bắc Kinh bắt đầu đóng cửa các nhà máy và hạn chế việc sử dụng xe hơi”, The Economist viết, “các nhà lập pháp ở Hà Nội vẫn còn phải vật lộn để cấm người ta đậu xe máy trên vỉa hè.”

Môi trường gắn liền với chính trị

Các nhà phân tích nói rằng hoạt động môi trường đã làm thay đổi cảnh quan chính trị theo hai hướng quan trọng. Thứ nhất, người Việt Nam bình thường có thể tránh được các vấn đề như dân chủ và nhân quyền, điều đó không nhất thiết ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của họ, nhưng các vấn đề về môi trường lại có.

Thứ hai, chủ nghĩa môi trường khác với các nguyên nhân khái niệm khác vì tính liên tục của nó. Đảng Cộng sản có thể sẽ phủ nhận dân chủ trong nhiều thập kỷ, nhưng sương khói của Hà Nội, lũ lụt và ô nhiễm công nghiệp ở một số vùng của thành phố Hồ Chí Minh đang được cảm nhận và sẽ chỉ có xấu đi nếu không có phản ứng tích cực từ chính phủ.

Tuy nhiên, Carl Thayer  chuyên gia của Đại học South Wales hoài nghi việc duy trì phong trào môi trường khi  nói với Asia Times: “Những loại liên minh này cuối cùng sẽ tan rã và không tạo thành một mối đe dọa tồn tại đối với chế độ cầm quyền độc đảng”.

Trường hợp ví dụ điển hình là  Đoàn Văn Vươn và những người dân địa phương đã tấn công cảnh sát bằng súng và bom tự chế trong một vụ tịch thu đất đai dành cho dự án ở thành phố cảng Hải Phòng.

Giáo sư Benedict Kerkvleit, thuộc bộ phận thay đổi chính trị và xã hội của Đại học Quốc gia Úc, nói: “Sự kiện đó cũng đã tập hợp hàng trăm nhà hoạt động có nhiều mối quan ngại ngoài việc tịch thu đất đai. Ngay sau đó, dường như buộc phải có các cải cách về chính trị, ông nói thêm. Thật vậy, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã kêu gọi thay đổi chính sách quản lý đất đai.

Kerkvleit cho biết, phong trào các nhà hoạt động hình thành xung quanh tranh chấp đất đai rõ ràng nhất ở Việt Nam đã sớm chấm dứt “bởi vì các nhà chức trách có thể làm suy yếu hoặc chờ lời phản đối chấm dứt.”

Các nhà chức trách rõ ràng đang cố gắng làm suy yếu nỗ lực của các nhà hoạt động một lần nữa. Trong khi cuộc đàn áp gần đây đã chứng kiến một số vụ bắt giữ và mức án nặng, bao gồm cả các nhà lãnh đạo chống đối Formosa, chính phủ cũng đang sử dụng “côn đồ” mặc thường phục, có thể là cảnh sát hay quân đội, để tấn công các nhà hoạt động môi trường và các nhà hoạt động khác.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền ghi nhận các cuộc tấn công thường diễn ra khi các nhà hoạt động “thực hiện các hành động hỗ trợ các nhà hoạt động xã hội, như thăm tù nhân chính trị mới được thả ra hoặc tham dự đám cưới của một nhà vận động nhân quyền”.

Tuy nhiên, một số người vẫn cho rằng đà tăng đàn áp sau vụ Formosa mạnh hơn bất kỳ sự kiện nào trước đó. Học giả Tường Vũ cho rằng chính trị đã trở nên đối đầu hơn kể từ những năm 2000 và chủ nghĩa môi trường đã đưa nó lên một tầm cao mới, với “các nhà phê bình trong nước đã  mạnh dạn và sắc bén hơn” sẵn sàng thách thức chính phủ.

Tiếng Dân

Ô nhiễm môi trường xảy ra khắp nơi

Báo Pháp Luật TP có bài: Những hồ bùn đỏ khổng lồ chực chờ gây họa. Bình Thuận được thiên nhiên ưu đãi với vùng biển đẹp, nhiều đồi cát nguyên sơ… nhưng vì khai thác Titan một cách ồ ạt nên “rất nhiều đồi cát đã biến thành những ‘hố bom’ hoang tàn. Nguy hiểm hơn, các mỏ khai thác titan tạo ra những hồ chứa bùn đỏ khổng lồ nằm trên cao, chẳng khác nào những ‘túi bom’ chực chờ gây họa”.

Một kỹ sư về môi trường nhận định: “Nếu hồ chứa bùn này bị vỡ, chắc chắn dòng bùn đỏ sẽ tràn ra tới biển vì xung quanh không thấy công trình gì có thể ngăn chặn được”. Thế nhưng, thống kê cho thấy, mặc dù từ năm 2010 đến nay, ít nhất đã có 7 vụ vỡ hồ chứa bùn đỏ ở các mỏ khai thác Titan, nhưng “đến nay vẫn chưa thấy có đơn vị nào nêu được nguyên nhân cụ thể là do đâu“.

Báo Người Lao Động có bài: Dân bức xúc tột cùng vì Lee & Man tiếp tục gây ô nhiễm. Bài báo cho biết, người dân sống tại ấp Phú Xuân, thị trấn Mái Dầm, huyện Châu Thành, Hậu Giang, nơi đặt nhà máy Lee & Man, đã “gửi đơn cho các ngành chức năng đề nghị được di dời nhà đi nơi khác sinh sống vì không chịu nổi tình trạng ô nhiễm do nhà máy này gây ra“.

Thế nhưng, ông Chung Wai Fu, tổng giám đốc Công ty TNHH giấy Lee & Man Việt Nam cho rằng “Không vấn đề gì khi sống cạnh nhà máy giấy“. Ông Fu còn cho biết: “Trong vòng 6 tháng qua công ty đã tiếp 40 nhóm kiểm tra và được đánh giá tốt về công tác bảo vệ môi trường“.

Facebook Thanh Niên Công Giáo có bài: Formosa, mầm mống hiểm họa đã hơn một năm nay chưa được giải quyết. Bài viết có đoạn: “Hơn 1 năm qua, biết bao cảnh cùng cực của người dân Việt, biết bao nỗi lo sợ ám ảnh đối với người dân, biết bao cảnh vợ mất chồng, chồng mất vợ, con mất cha…, biết bao cảnh từ trẻ tới già, khỏe hay ốm đang chạy đôn đáo tới các nước láng giềng để xin ăn xin sống. Tất cả cũng chỉ vì cái tên Formosa cùng bộ máy lãnh đạo quốc gia dở trò làm ra“.

Mời đọc thêm: Đề xuất nhiệt điện than phải đi kèm năng lượng tái tạo (TBKTSG).Ô nhiễm môi trường, Hà Nội kêu gọi doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào xử lý nước thải (BNews). – Ô nhiễm môi trường quanh hồ Đầm Hồng bao giờ được giải quyết? (KTĐT).

Mời xem clip của Truyền hình Thanh Hóa: Chưa có giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường do khai thác, chế biến đá tại xã Đông Vinh, thành phố Thanh Hóa:

Vụ tàn phá 44ha rừng trong nửa tháng mà không ai biết

Báo Lao Động có bài: Có DN đứng sau vụ phá rừng An Lão, Bình Định: Hôm nay, Bí thư Tỉnh ủy kiểm tra hiện trường. Trả lời câu hỏi của PV báo Lao Động, rằng liệu nhân viên kiểm lâm có nhắm mắt làm ngơ? Hạt trưởng Kiểm lâm An Lão, Đoàn Văn Tá “giãy nảy”: “Làm gì có chuyện đó. Bản thân tôi rất xót xa. Chỉ do chủ quan, địa bàn xa, rừng núi hiểm trở. Vụ việc chỉ được phát hiện từ tin báo của kiểm lâm huyện Hoài Nhơn”.

Giám đốc Sở NNPTNT tỉnh Bình Định Phan Trọng Hổ nói: “Không có cá nhân hay hộ gia đình nào có khả năng tàn phá rừng ồ ạt như vậy. Họ giỏi lắm chỉ có thể chặt hạ vài ba hécta. Chỉ doanh nghiệp mới huy động nổi xe cơ giới, mở đường, cưa hạ rầm rộ…” dưới sự làm ngơ của kiểm lâm và chính quyền địa phương.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s