Khép lại vụ Từ điển Nguyễn Lân: Nên công bằng với cụ

Chu Mộng Long: – Bài này xem như kết thúc “vụ án” Nguyễn Lân. Nó gần như vụ án vì đang có dấu hiệu kết án. Đừng đổ dân kết án. Dân không có quyền kết án, dù dư luận có phần cực đoan với những chỉ trích nặng nề. Tôi cũng đã chỉ trích, nhưng không chỉ trích Nguyễn Lân mà chỉ trích những người có học hàm học vị cố tình bênh vực cái sai, làm cho cái sai chồng lên cái sai. Quyền lực mới có quyền kết án. Những người có quyền lực trong học thuật đang muốn lôi kéo chính quyền nhân danh chính thống kết án Hoàng Tuấn Công và kết án dư luận “a dua” theo Hoàng Tuấn Công.


Cụ Nguyễn Lân

Càng cố tình trấn áp, không khí càng căng thằng. Trò kết án đã kích dư luận bùng phát muốn xổ toẹt Nguyễn Lân, đến mức đòi hủy bỏ công lao, hủy sách và hủy các giải thưởng của Nguyễn Lân.

Theo tôi, như vậy là không công bằng với cụ Nguyễn Lân!

1) Như tôi từng viết, thời bình dân học vụ, làm được như cụ Nguyễn Lân đã là phi thường. Công lao của cụ là không thể xổ toẹt. Nhưng sau cả thế kỉ cách mạng, giáo dục đã đẻ ra hàng vạn giáo sư tiến sĩ mà không vượt qua tầm của cụ, đã không thấy cái sai mà lại còn bênh vực cho cái sai của cụ là hết sức tầm thường. Đó là một nền giáo dục nhồi sọ, chỉ sản xuất ra hàng giáo sư tiến sĩ ăn theo nói leo tệ hại.

Phê Nguyễn Lân tôi cũng đã góp phần phê rồi. Đúng ra là làm trọng tài cho cuộc tranh luận về Nguyễn Lân và Hoàng Tuấn Công. Quan điểm rõ ràng. Hoàng Tuấn Công và những người phê Nguyễn Lân đúng. Nguyễn Lân không dốt so với thời đại bình dân học vụ ấy. Nhưng những người có học hàm học vị hiện nay dốt, vì không chịu nhận ra cái sai mà vẫn cãi hàm hồ. Càng cãi càng lộ ra sự dốt nát và càng gây hại cho tên tuổi Nguyễn Lân. Yêu nhau như thế bằng mười hại nhau!

2) Tên tuổi Nguyễn Lân tôi có biết, nhưng chủ yếu biết qua truyền thông. Thú thực, một người ham đọc sách như tôi nhưng tôi chưa bao giờ đọc sách Nguyễn Lân. Đến bây giờ mới chịu khó đi tìm và tra cứu xem Hoàng Tuấn Công phê có đúng không. Và cũng đến bây giờ, qua trang của Lê Mạnh Chiến mới biết ông có khoảng 40 đầu sách chung và riêng. Điều đó cũng chứng tỏ Nguyễn Lân có thể ảnh hưởng ở đâu đó trong trường phái mê tín ông, nhưng không ảnh hưởng đến học thuật và toàn dân. Cho nên sách của Nguyễn Lân chỉ có thể có hại đối với loại trí thức ăn theo nói leo chứ không đến mức “có hại cho tiếng Việt”, “có hại cho học thuật” như một số người phóng đại. Bằng chứng, trừ những người như nhà báo Thanh Hằng, GS. Nguyễn Đức Tồn, PGS. Lê Đức Luận…, còn lại, không ai dùng tục ngữ, thành ngữ, từ Hán Việt, chính tả như Nguyễn Lân. Những tiểu thuyết, sách giáo dục học của cụ thì gần như không ai biết. Cho nên việc xuất bản, tái bản sách Nguyễn Lân là chuyện kinh doanh của nhà xuất bản, hoàn toàn vô hại. Có cấm thì bệnh ăn theo nói leo vẫn tồn tại, chỉ có thể chữa bằng phương pháp khác chứ không phải… đốt sách như Tần Thủy Hoàng!

Sự thực Nguyễn Lân không có tầm ảnh hưởng lớn như mọi người phóng đại. Cả những người hết lời ngợi ca ông cũng chưa chắc đã đọc ông mà chỉ nói leo. Việc dùng sai, làm méo mó tiếng Việt như hiện nay hoàn toàn là do Bộ Giáo dục và Đào tạo, không do cụ Nguyễn Lân! Đừng sợ voi mà đổ lỗi cho kiến!

3) Không ít người đòi truy cứu giải thưởng Nhà nước, giải thưởng Hồ Chí Minh đối với trường hợp cụ Nguyễn Lân. Điều này càng cực đoan và không công bằng. Nếu đem so sánh từ khối lượng đến chất lượng sách của Nguyễn Lân, tôi dám chắc công lao Nguyễn Lân vĩ đại hơn rất nhiều so những người đã từng được giải thưởng. Về khối lượng, việc mấy ông nhà văn nhà veo viết đến chục tiểu thuyết, hàng trăm bài thơ cũng không thể so với một nhà khoa học viết một công trình. Một năm, một tháng, thậm chí một tuần, nhà văn nhà veo có thể viết được một quyển tiểu thuyết hay cho ra lò hàng trăm bài thơ theo cảm hứng, còn một nhà khoa học để cho ra một công trình, từ đọc sách, khảo cứu đến suy ngẫm và viết ra mất không biết bao nhiêu thời gian, công sức. Tôi trải nghiệm cả hai tôi biết rõ điều ấy. Về chất lượng, đành rằng Nguyễn Lân có sai, kể cả cẩu thả, nhưng tôi cũng lại dám chắc, nhiều công trình của nhiều kẻ ẵm các loại giải tương đương còn tệ hại hơn nhiều. Trên kia tôi bảo sách Nguyễn Lân không có hại (trừ chuyện đấu tố Trương Tửu và Trần Đức Thảo, nhưng đó là chuyện lịch sử). Nhiều quyển sách đoạt giải thưởng rất có hại: nịnh hót thần tượng, gieo rắc tư tưởng nô dịch, cổ vũ chiến tranh, bạo lực… mới thực sự có hại.

Ai có gan thì hãy lôi những ông từng đoạt giải ra mà truy cứu, tôi dám chắc ê hề!

Với tôi, các loại giải thưởng nhà nước trao cho cụ Nguyễn Lân là vô thưởng vô phạt, không đáng bận tâm! Cụ hoàn toàn xứng đáng như tên tuổi của cụ.

[:-/] Nguyễn Lân (Bách khoa toàn thư mở Wikipedia) – Nguyễn Lân sinh ngày 14 tháng 6 năm 1906 trong một gia đình nhà nông nghèo, hiếu học ở làng Ngọc Lập, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Năm 1929, ông thi đỗ vào Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương.Năm 1932, ông dạy tại Trường Hồng Bàng, sau đó làm giám học và dạy 2 môn văn, sử tại Trường Thăng Long. Từ năm 1935 đến năm 1945, ông sinh sống tại Huế. (…)

Ông góp phần phê phán Giáo sư Trương Tửu và Giáo sư Trần Đức Thảo trong chiến dịch Nhân văn Giai phẩm. Sau vụ Nhân văn Giai phẩm, Trần Đức Thảo bị mất chức Phó Giám đốc trường ĐHSP Hà Nội, chức Trưởng khoa Lịch sử chung cho cả ĐHSP và ĐHTH Hà Nội, Trần Ðức Thảo bị cấm giảng dạy, phải dịch thuật lặt vặt để sống, cuộc sống bị cô lập. Trương Tửu bị buộc phải thôi việc. (…) Về sau, nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân tỏ ra ân hận về những phê phán của mình đối với Giáo sư Trần Đức Thảo, sau khi ông Trần Đức Thảo nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng cấp cao nhất của nhà nước Việt Nam. Ông không xin lỗi Trương Tửu.

Nhà giáo Nguyễn Lân nghỉ hưu năm 1967, từ đó ông dành tâm huyết cho việc biên soạn từ điển. Các cuốn từ điển do ông biên soạn như: Từ điển Việt-Pháp (1989), Từ điển Hán-Việt, Từ điển thành ngữ, tục ngữ Pháp-Việt (1993), Từ điển từ và ngữ Việt Nam (2000)… Tuy vậy hiện nay đang có nhiều nhà nghiên cứu đã cho công bố nhiều sai sót trong các quyển từ điển này.

Tác giả Huệ Thiên đã đăng trên Tạp chí Văn (bộ mới), số 6, tháng 9-2000 bài viết nhiều kỳ ” Đọc lướt “Từ điển từ và ngữ Việt Nam của Nguyễn Lân”. Bài viết đã phân tích những sai lầm cơ bản về giải thích từ và ngữ của nhà giáo Nguyễn Lân.

Sau đó nhà giáo Nguyễn Lân gửi thư cho Tạp chí Văn, tạp chí này đã đăng bức thư đó. Nội dung bức thư, nhà giáo Nguyễn Lân cho rằng mình tuổi già sức yếu nên có thể có những sai sót và cho rằng ông Huệ Thiên nhận xét sai lệch.

Tác giả Lê Mạnh Chiến đã đăng trên tạp chí Thế giới Mới từ số 582 đến số 587 (26/4 đến 31/5/2004) với nhan đề là “170 sai lầm trong một cuốn từ điển”, chỉ ra những sai lầm của nhà giáo Nguyễn Lân trong việc biên soạn từ điển.

Tác giả Lê Mạnh Chiến đã phân tích nhà giáo Nguyễn Lân đã giải nghĩa các Từ tố không thỏa đáng; Giảng đúng nghĩa của các từ tố, nhưng giảng sai nghĩa của từ; Dựa theo cảm thức chủ quan để “sáng tác” nghĩa cho các từ tố; Không phân biệt được các từ gốc Hán đã Việt hoá và các từ “thuần Hán”; Giải thích sai lệch các từ ngữ liên quan đến lịch sử và văn hoá. Lê Mạnh Chiến cũng cho rằng nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân: hoàn toàn không đọc được chữ Hán nên không thể ghi các từ bằng chữ Hán được, nhưng ông vẫn muốn tỏ ra hiểu biết sâu sắc về mảng từ Hán Việt nên đã ra sức giải nghĩa từng từ tố. Vì thế, khi giải nghĩa các từ tố, ông ta chỉ có thể đoán mò dựa theo âm Hán-Việt hoặc bịa ra nghĩa cho các từ tố.

Học hàm Giáo sư và sự nhầm lẫn của cơ quan, truyền thông

Lúc sinh thời, trong các tác phẩm của mình viết, nhà giáo Nguyễn Lân luôn đề tên ở bìa sách là Giáo sư Nguyễn Lân.

Tuy nhiên quyết định 162/CP về đợt phong học hàm Giáo sư đầu tiên ở Miền Bắc Việt Nam được ký ngày 11/9/1956 bởi cố thủ tướng Phạm Văn Đồng gồm 29 người không có tên của nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân và các đợt phong sau đó, các năm 1980, 1984, 1988, 1991,…đều không có tên của nhà giáo Nguyễn Lân. (…)

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s