Viện Khổng Tử của Trung Quốc: Cuộc cách mạng văn hóa gây tranh cãi

Hải Lam (ĐKN) 15/09/19 — Bắc Kinh quảng cáo Viện Khổng Tử là “cầu nối để củng cố tình hữu nghị” giữa Trung Hoa và thế giới. Nhưng các chuyên gia an ninh chỉ ra rằng tổ chức này là công cụ để Bắc Kinh truyền bá tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, can thiệp vào quyền tự do ngôn luận trong giới học thuật và thậm chí là do thám sinh viên.

► Bài liên quan: Trung Quốc ‘mạo danh Khổng Tử’ và sự cao tay của Tổng thống Trump (ĐKN 12/10/18)


Các nước ngày càng lo ngại sự ảnh hưởng của Trung Quốc với các cơ sở học thuật (ảnh: BBC).

Tóm tắt bài viết

  • Viện Khổng Tử đầu tiên được thành lập vào năm 2004 ở Hàn Quốc với mục đích quảng bá văn hóa Trung Quốc và tăng cường tình hữu nghị giữa các nước. Đến cuối năm 2019, có gần 550 Học viện trên khắp thế giới.
  • Mặc dù Trung Quốc phủ định các Học viện là công cụ tuyên truyền một chiều của chính quyền nhưng các quy định và hành động của các tổ chức này lại chứng minh điều đó.
  • Mối đe dọa từ các Viện Khổng Tử đã được cảnh báo trên toàn cầu. Một loạt các trường đại học trên thế giới đã đóng cửa các tổ chức này.

Trong những tuần gần đây, một loạt trường đại học ở Mỹ, Canada và Úc trên khắp thế giới đã đóng cửa các chương trình của Viện Khổng Tử. Tại Úc, một cuộc điều tra thậm chí đang được tiến hành để xem liệu các thỏa thuận giữa các trường đại học và Viện Khổng Tử có vi phạm luật chống can thiệp của nước ngoài hay không.

Thúc đẩy “Cách mạng Khổng Tử”

Viện Khổng Tử được mở ra cho công chúng với hình thức quảng bá ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc qua các lớp học, từ thư pháp, nấu ăn đến cho Thái Cực Quyền. Viện cũng tổ chức các sự kiện như tư vấn du học, giao lưu hữu nghị… Tuy nhiên, trong khi các nước xây dựng những học viện độc lập nhằm cung cấp các khóa học ngoại khoá thì Trung Quốc lại thiết lập các Viện Khổng Tử bên trong các trường cao đẳng và đại học ở nước ngoài.

Viện Khổng Tử đầu tiên được mở vào năm 2004 tại Hàn Quốc. Theo dữ liệu chính thức, có 548 Viện Khổng Tử trên khắp thế giới vào cuối năm ngoái, cũng như 1.193 phòng học Khổng Tử có trụ sở tại các trường tiểu học và trung học.

Các Viện Khổng Tử là tổ chức liên kết giữa các trường đại học nước ngoài và Hanban, một cơ quan gây tranh cãi thuộc Bộ giáo dục Trung Quốc. Haban giám sát các hoạt động của Viện Khổng Tử và cung cấp một phần kinh phí, nhân viên và các hỗ trợ khác. Cụ thể hơn, trường chủ nhà sẽ cần cung cấp cơ sở vật chất, chỉ định giảng viên giữ vai trò quản trị hành chính tại Viện Khổng Tử của trường. Đổi lại, Hanban sẽ trả cho trường một khoản tiền, Viện Khổng Tử sẽ tự thiết kế chương trình, chuẩn bị tài liệu và thực hiện công tác giảng dạy.

BBC cho biết, Trung Quốc đặt mục tiêu có 1.000 Học viện như vậy vào năm 2020 trong kế hoạch mà họ gọi là “Cách mạng Khổng Tử”, nhằm đáp ứng nhu cầu học tiếng Trung ngày càng tăng ở nước ngoài.

Văn hóa hay tuyên truyền?

Trang web Hanban thông báo, tất cả các nhân viên làm việc cho Viện Khổng Tử phải tuân theo quy định và không tham gia vào các hoạt động không phù hợp với “nhiệm vụ” của họ.

Shikha Pandey, giáo viên Viện Khổng Tử tại Đại học Mumbai ở Ấn Độ nói với BBC rằng, cô không thấy có tuyên truyền trực tiếp nào trong chương trình giảng dạy.


Nhiều người nước ngoài quan tâm hơn đế việc
học tiếng Trung trong những năm gần đây (ảnh: BBC).

Mặc dù các Viện Khổng Tử và chính phủ Trung Quốc đều phủ nhận, nhưng nhiều nhà quan sát nhận thấy các tổ chức này không cho phép nhân viên nhắc tới những chủ đề nhạy cảm như Tây Tạng, Đài Loan và Thảm sát Thiên An Môn 1989.

Matt Schrader, một nhà phân tích Trung Quốc thuộc Liên minh Bảo vệ Dân chủ tại Quỹ Marshall của Đức, khẳng định rằng các Viện Khổng Tử là “công cụ tuyên truyền” của Bắc Kinh.

Ông nói với BBC: “Các học viện này là hệ thống mà chế độ đảng độc tài [Trung Quốc] dùng để tuyên truyền những tin tức được nhà nước phê duyệt. Về cơ bản, đảng này đối ngược với các tư tưởng tự do như tự do ngôn luận và tự do chất vấn”.

Nhà phân tích cho biết thêm: “Vì Đảng Cộng sản Trung Quốc không cho phép báo chí hay pháp quyền kiểm tra việc họ sử dụng quyền lực, nên không có gì đáng ngạc nhiên khi các Viện Khổng Tử được dùng cho các hoạt động bí mật không phù hợp như thu thập thông tin tình báo và tạo điều kiện cho nghiên cứu quân sự”.

BBC cho biết, các Viện Khổng Tử đã bị tố cáo là ép buộc các trường đại học chủ nhà phải im lặng hoặc kiểm duyệt các cuộc thảo luận về những chủ đề được coi là gây tranh cãi của Bắc Kinh. Ví dụ, tại một hội nghị ở Bồ Đào Nha vào năm 2014, người đứng đầu Hanban, Xu Lin, đã nói với nhân viên của Học viện hủy các tài liệu tham khảo về Đài Loan khi nó được phân phát cho những người tham gia.

Bethany Allen-Ebrahimian, một diễn giả ở Mỹ chia sẻ, năm 2018, cô được mời phát biểu và nhận giải thưởng tại Khoa Báo chí và Truyền thông đại chúng của Đại học Savannah State. Trong phần mô tả về kinh nghiệm của mình, cô đã nhắc đến Đài Loan. Tuy nhiên, ban tổ chức đã xóa chi tiết cô đề cập đến Đài Loan trong bản mô tả kinh nghiệm của cô, theo yêu cầu của người quản lý Viện Khổng Tử.

Trung Quốc lập luận rằng, Viện Khổng Tử không khác gì trung tâm văn hóa được điều hành bởi các quốc gia khác, chẳng hạn như Hội đồng Anh và Viện Cervantes của Tây Ban Nha. Tuy nhiên, các quan chức Trung Quốc cũng từng thừa nhận rằng các tổ chức này “là một phần quan trọng trong bộ máy tuyên truyền ở nước ngoài của Trung Quốc”.

Ảnh hưởng ở Úc

Vào tháng 7, các phương tiện truyền thông Úc đã báo cáo rằng, các trường đại học địa phương đã ký thỏa thuận thành lập Viện Khổng Tử, cho phép Trung Quốc điều hành việc giảng dạy.

Tuy nhiên, vào cuối tháng 8, New South Wales (NSW) tuyên bố, họ đã loại bỏ các chương trình do Viện Khổng Tử điều hành trong trường học của tiểu bang.

Một báo cáo của tiểu bang này cho biết, mặc dù không có bằng chứng về “ảnh hưởng chính trị”, nhưng một số yếu tố “có thể làm nảy sinh nhận thức rằng Viện Khổng Tử đang hoặc có thể tạo điều kiện cho sự ảnh hưởng từ nước ngoài không phù hợp trong khoa”.

Nhiều người tại Đại học Queensland cũng yêu cầu đóng cửa Viện Khổng Tử ở đó, đặc biệt sau khi các sinh viên thân Trung Quốc đụng độ với nhóm ủng hộ các cuộc biểu tình ở Hồng Kông.

Động thái tại NSW diễn ra trong bối cảnh Australia lo ngại nhiều hơn về ảnh hưởng của Trung Quốc đối với chính trị và xã hội của nước này.

Lo ngại toàn cầu đang gia tăng

Một số trường đại học nước ngoài từng rộng mở chào đón Viện Khổng Tử của Trung Quốc đang suy nghĩ lại về quan hệ đối tác của họ khi tổ chức này ngày càng bị chỉ trích.


Ảnh: Haban.

Các trường đại học tại bang Arizona và bang San Diego là những nơi mới nhất có một chuỗi các trường ở Mỹ đóng cửa Viện Khổng Tử trong những tháng gần đây. Động thái tương tự đã diễn ra ở Anh, Pháp, Thụy Điển và Đan Mạch. Tỉnh New Brunswick của Canada cũng tuyên bố loại bỏ một số chương trình của Viện Khổng Tử khỏi các trường công lập.

Ông Dominic Cardy, Giám đốc Sở giáo dục New Brunswick phát biểu: “Công việc của các Viện Khổng Tử này là tạo ra bộ mặt vui vẻ, thân thiện cho một chính phủ đã gây ra nhiều cái chết hơn bất kỳ chính phủ nào khác trong lịch sử nhân loại. Và tôi nghĩ thật bất hợp lý khi chúng ta mở cửa cho một chính phủ như vậy trong hệ thống giáo dục được coi là phương tiện truyền tải giá trị của chúng ta đến với thế hệ tiếp theo”.

Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Mỹ tuyên bố sẽ không còn tài trợ cho các chương trình tiếng Trung tại các trường đại học tổ chức các Viện Khổng Tử.

Alex Joske, một nhà phân tích tại Viện Chính sách chiến lược Úc, nói rằng các Viện Khổng Tử “đóng vai trò là công cụ để Bắc Kinh xây dựng ảnh hưởng lớn hơn với các trường đại học”. Ông bình luận, chính phủ nên hợp tác với các trường đại học để đảm bảo xây dựng được cơ chế nội bộ hiệu quả chống lại sự can thiệp của nước ngoài. Ngoài ra, các trường đại học và chính phủ cũng nên tài trợ nhiều hơn cho các chương trình tiếng Trung để giảm bớt sự thu hút của các Viện Khổng Tử.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s