Quyết định trưng cầu giám định ADN có là “thượng phương bảo kiếm”?

Luật Sư Đặng Đình Mạnh 26/07/2022 — Sự kiện khoảng 50 công an đột ngột hiện diện tại Thiền Am vào sáng ngày 24/09/2022 để tiến hành thu thập mẫu ADN của 23 người đang cư trú tại đây và 05 người đang bị tạm giam đã gây sự chú ý đối với nhiều người đang quan tâm đến vụ án Thiền Am.

Trên mạng xã hội, nhân dịp này, một vài luật sư đăng tải trích dẫn quy định về trưng cầu giám định theo quy định tố tụng hình sự. Đồng thời, nhiều bạn đã chia sẻ những bài báo đăng tải thông tin từ Công an tỉnh Long An cung cấp cho biết họ đã ra quyết định trưng cầu giám định ADN và chiếu theo đó, họ thực hiện việc lấy mẫu ADN của 28 người đã và từng cư trú tại Thiền Am, kể cả cháu nhỏ mới ngoài 1 tuổi.

Ngụ ý rất rõ, quyết định trưng cầu giám định ADN như là “thượng phương bảo kiếm” làm cơ sở pháp lý cho việc thu thập mẫu ADN.

Ngụ ý ấy đúng hay không ?

[ Cưỡng chế lấy ADN 10 trẻ từ 14 tháng tuổi đến 8 tuổi tại Long An ngày 24/9 có dấu hiệu vi phạm Luật trẻ em. Đã trình báo đến Hội Bảo vệ quyền trẻ em VN. ]

Thật ra, đúng hay sai phải tham chiếu Bộ luật Tố tụng Hình sự một cách toàn diện, trong đó, phải lưu ý đến giai đoạn tố tụng và tư cách tố tụng của từng người bị thu thập mẫu ADN. Vì giai đoạn tiền tố tụng rất khác biệt với giai đoạn đã khởi tố. Cũng thế, tư cách tố tụng khác nhau thì quyền và nghĩa vụ cũng khác nhau. Việc chỉ trích dẫn phần quy định về trưng cầu giám định thì sẽ dẫn đến việc đánh giá sự việc phiếm diện, thậm chí, sai lạc.

Thông tin do chính công an tỉnh công bố với báo giới, họ tiến hành thu thập mẫu ADN để điều tra về TIN BÁO TỐ GIÁC TỘI PHẠM xảy ra tại Thiền Am. Tức là điều tra tiền tố tụng khi CHƯA CÓ QUYẾT ĐỊNH KHỞI TỐ vụ án hoặc khởi tố bị can.

Trong đó, người có tư cách “Người bị tố giác” là ông Lê Tùng Vân và có thể thêm vài thành viên khác. Tất cả những người còn lại nếu không phải là “Người bị tố giác” thì không có tư cách tố tụng gì cả, kể cả tư cách “Người có quyền và nghĩa vụ liên quan”.

Đối với ông Lê Tùng Vân, tham chiếu điều 20 Hiến pháp hiện hành về “Quyền bất khả xâm phạm về thân thể” của công dân, điều 33 Bộ luật Dân sự thì ADN thuộc quyền nhân thân của một người. Theo đó, việc thu thập mẫu ADN chỉ có thể thực hiện căn cứ trên sự tự nguyện của ông ấy. Cưỡng chế thu thập thu thập mẫu ADN trái với ý chí của ông ấy là bất hợp hiến và bất hợp pháp.

Để tham khảo, một người vi phạm pháp luật có thể bị tòa án tuyên hình phạt tù giam một năm, nhiều năm, thậm chí tử hình. Nhưng điều đó vẫn không làm mất đi quyền nhân thân của họ đối với ADN.

Ngoài ra, tham chiếu điều 57 Bộ luật Tố tụng Hình sự, với tư cách là “Người bị tố giác”, lẽ ra cơ quan điều tra phải có văn bản thông báo cho ông Lê Tùng Vân biết tội danh bị tố giác và về quyền, nghĩa vụ của ông ấy trong giai đoạn điều tra tin báo tố giác tội phạm. Thực tế cho đến nay, họ tiến hành các bước điều tra, tạm đình chỉ, rồi phục hồi, kể cả thu thập mẫu ADN của ông ấy mà không hề có một văn bản nào thông báo cho ông ấy ?! Nhất là quyết định trưng cầu giám định ADN khiến ông cùng gia đình phải thêm một phen hoảng hốt, uất ức vào sáng ngày 24/09/2022. Họ cũng chưa từng thấy hình thù văn bản ấy trắng đen ra sao ?

Đối với những người còn lại, bao gồm cả 10 cháu bé không có tư cách tố tụng gì trong giai đoạn điều tra tiền tố tụng. Cho nên, họ không có nghĩa vụ phải chấp hành theo bất kỳ quyết định nào của cơ quan công an, kể cả quyết định trưng cầu giám định ADN. Chưa kể đến việc thu thập mẫu ADN của các cháu bé phải có sự chấp thuận của người giám hộ hợp pháp của các cháu. Thế nhưng, tất cả đều bị cơ quan điều tra phớt lờ, cưỡng chế lấy mẫu ADN bằng được và xác định danh tính của chúng bằng cách tự hỏi mà không có người giám hộ cung cấp hoặc xác nhận danh tính. Một lần nữa cho thấy, cưỡng chế thu thập mẫu ADN của họ là bất hợp hiến và bất hợp pháp.

Thật ra, cả 05 luật sư bảo vệ cho các thành viên của Thiền Am không hề có quan điểm chống lại việc trưng cầu giám định ADN, khi đó là biện pháp khoa học hình sự giúp xác định sự thật khách quan của một vụ án mà các luật sư đang tham gia bào chữa.

Thế nhưng, nhất thiết việc trưng cầu giám định phải tiến hành theo đúng quy trình, quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự. Điều đó giúp cho việc thu thập mẫu ADN chính xác, khách quan, có thể kiểm chứng được, bao gồm cả sự tự nguyện của người cho mẫu ADN. Tất cả sẽ là cơ sở bảo đảm kết quả giám định đúng đắn, hợp pháp. Làm khác quy định như lén lút, khuất tất (mượn cớ xét nghiệm Covid-19), kém minh bạch, ngăn cản các sự kiểm chứng, quyền được có luật sư bảo vệ … khiến cho việc thu thập mẫu ADN mất đi tính hợp pháp cần thiết.

Với ý nghĩa đó, việc luật sư phản đối việc thu thập mẫu ADN bất hợp pháp không chỉ giúp bảo vệ thân chủ của mình mà còn giúp bảo vệ uy tín của chính các cơ quan tiến hành tố tụng.

Saigon, ngày 26/09/2022

Các luật sư: Ngô Thị Hoàng Anh; Trịnh Vĩnh Phúc; Đào Kim Lân; Nguyễn Văn Miếng; Đặng Đình Mạnh.

——-//——-

Ảnh minh họa : Các quy định có liên quan

  • Điều 20 Hiến Pháp
  • Điều 57 BLTTHS
  • Điều 33 Bộ luật Dân sự

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s